Czym jest lukrecja? Właściwości zdrowotne, zastosowanie i przeciwwskazania
Lukrecja, roślina znana od tysięcy lat, cieszy się niesłabnącą popularnością nie tylko w kuchni, ale także w medycynie naturalnej i kosmetyce. Dzięki unikalnym właściwościom zdrowotnym stała się składnikiem wielu preparatów. Najważniejsze właściwości tej byliny drzemią w suszonym korzeniu i to właśnie kłącze wyróżnia się bogactwem związków bioaktywnych.
Jak działa lukrecja i na co pomaga? Jakie są najważniejsze właściwości lukrecji? Czy preparaty z lukrecją są odpowiednie dla każdego? Czy długotrwałe stosowanie lukrecji jest bezpieczne?
Spis treści
Czym jest lukrecja? Charakterystyka rośliny
Lukrecja gładka, znana również jako Glycyrrhiza glabra, to bylina z rodziny bobowatych, pochodząca z rejonu śródziemnomorskiego oraz Azji. Wyróżniają ją ciemnozielone, jajowate liście, fioletowe kwiaty zebrane na końcu łodygi oraz długie, zdrewniałe kłącze. Jej cechą charakterystyczną jest też słodki posmak, który jest nawet 50 razy silniejszy od sacharozy. Korzeń lukrecji, który zawiera liczne substancje aktywne, wykorzystywany jest zarówno w medycynie, jak i przemyśle.
Nazwa łacińska i rodzina botaniczna
Nazwa "Glycyrrhiza" pochodzi od greckich słów: glykys ("słodki") i rhiza ("korzeń"), co doskonale odzwierciedla smak tej rośliny. Lukrecja należy do rodziny bobowatych (Fabaceae), a największe znaczenie lecznicze ma gatunek Glycyrrhiza glabra.
Skąd pochodzi lukrecja?
Główne uprawy lukrecji znajdują się w Hiszpanii, Japonii oraz północnych Chinach. Roślina ta jest ceniona w wielu kulturach i ma długą historię stosowania w tradycyjnej medycynie, od starożytnych Chin, poprzez Grecję i Rzym, aż po Europę. W Chinach ponad 50% leków tradycyjnych bazuje na ekstrakcie z korzenia lukrecji. Na naszym kontynencie lukrecja pojawiła się w XV wieku. Jej właściwości opisał w XVII Krzysztof Kluk.
Skład korzenia lukrecji
Korzeń lukrecji zawiera ponad 400 różnych związków chemicznych, wśród których dominują saponiny i flawonoidy. W jej kłączu znajdują się też kumaryny, polisacharydy, kwasy organiczne i oleje, co sprawia, że lukrecja jest rośliną o wielu właściwościach prozdrowotnych.
Glicyryzyna – słodszy niż cukier
Glicyryzyna, główny składnik aktywny lukrecji, stanowi 5-14% składu korzenia. To związek, który odpowiada za charakterystyczny słodki smak (50 razy słodszy od sacharozy) oraz za wiele właściwości prozdrowotnych lukrecji, takich jak działanie wykrztuśne, przeciwdrobnoustrojowe czy hepatoochronne. Glicyryzyna przekształca się w organizmie w kwas glicyretynowy, który wpływa na wiele układów w ciele, w tym na układ pokarmowy i oddechowy.
Inne związki aktywne
Korzeń lukrecji zawiera również glabrydynę, flawonoid, który działa estrogenopodobnie i rozjaśnia przebarwienia skóry, a dodatkowo wykazuje działanie neuroprotekcyjne, przeciwotyłościowe i przeciwzapalne. W składzie kłącza znajduje się również amorfrutyna, która obniża poziom glukozy, ma właściwości przeciwzapalne i zapobiega stłuszczeniu wątroby, a także izoanguston A o właściwościach antyrakowych. Ponadto wyciąg z lukrecji obfituje w flawonoidy i saponiny triterpenowe, które mają działanie wykrztuśne, sekretolityczne oraz rozkurczowe.
Lukrecja – właściwości zdrowotne
Lukrecja to roślina wykazująca szereg właściwości leczniczych, które znalazły potwierdzenie w badaniach naukowych. Do najważniejszych z nich należą:
- przeciwzapalne - lukrecja działa przeciwzapalnie, co sprawia, że może pomóc w leczeniu stanów zapalnych w organizmie, w tym przy chorobach układu oddechowego i pokarmowego,
- wykrztuśne i sekretolityczne - pomaga w rozrzedzaniu śluzu, ułatwiając jego usuwanie z dróg oddechowych,
- przeciwdrobnoustrojowe - wykazuje działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze,
- antyoksydacyjne - działa przeciwutleniająco, chroniąc komórki przed stresem oksydacyjnym,
- hepatoochronne - chroni wątrobę przed uszkodzeniami, jednocześnie wspomagając jej regenerację,
- estrogenopodobne - wspomaga kobiety w okresie menopauzy dzięki fitoestrogenom, które naśladują działanie estrogenów.
Lukrecja była stosowana już ponad 2500 lat temu i jest jedną z najstarszych roślin leczniczych. Jej korzystne działanie na organizm jest doceniane w leczeniu różnych schorzeń, szczególnie tych związanych z układem oddechowym, pokarmowym i hormonalnym.
Działanie przeciwzapalne i przeciwwirusowe
Lukrecja ma udowodnione właściwości przeciwzapalne, szczególnie przy schorzeniach skóry, takich jak trądzik pospolity, egzema czy łuszczyca. Preparaty z lukrecji pomagają łagodzić rumień, obrzęk i świąd, a także wspierają regenerację naskórka.
Lukrecja na żołądek i refluks
Korzeń lukrecji może być pomocny w leczeniu chorób układu pokarmowego, takich jak wrzody żołądka i dwunastnicy, refluks czy niestrawność. Badania wykazują, że wyciąg z lukrecji skutecznie osłania błonę śluzową żołądka i wspomaga leczenie zakażeń Helicobacter pylori. Ponadto wspiera integralność bariery nabłonkowej jelit i stymuluje produkcję śluzu, poprawiając funkcjonowanie jelit.
Lukrecja na kaszel i gardło
Lukrecja jest szeroko stosowana w zwalczaniu problemów z gardłem. Działa rozkurczowo, wykrztuśnie i łagodząco, zmniejszając lepkość śluzu zalegającego w drogach oddechowych i ułatwiając jego usuwanie. Pobudza też funkcję wydzielniczą błon śluzowych i ruch nabłonka rzęskowego. Dodatkowo zawarta w niej glicyryzyna wykazuje działanie przeciwwirusowe i bakteriostatyczne.
Lukrecja a hormony i zdrowie kobiet
Lukrecja zawiera fitoestrogeny, które naśladują działanie estrogenów, przez co mogą wspomagać zdrowie kobiet, zwłaszcza w okresie menopauzy. Bylina pomaga w zmniejszeniu nadmiaru androgenów, co może być pomocne w leczeniu PCOS (zespół policystycznych jajników). Ponadto kwas glicyryzynowy obniża poziom wolnego testosteronu u mężczyzn i kobiet.
Lukrecja a metabolizm i cukrzyca
Badania wykazują, że lukrecja może wspierać terapię cukrzycy typu 2. Amorfrutyna w lukrecji obniża glikemię poposiłkową, a glabrydyna hamuje tworzenie komórek tłuszczowych, przez co wykazuje działanie przeciwotyłościowe. Preparaty na bazie korzenia lukrecji często są też zalecane w celu zapobieganiu stłuszczeniu wątroby.
Polecane suplementy
Zastosowanie lukrecji
Lukrecja znajduje zastosowanie w wielu dziedzinach, od medycyny, przez kosmetykę, aż po przemysł spożywczy. Bywa wykorzystywana jako składnik słodyczy, napojów i mieszanek ziołowych. W kosmetologii jest ceniona m.in. za właściwości łagodzące i wspierające pielęgnację skóry skłonnej do podrażnień.
Lukrecja w medycynie i suplementach
W medycynie lukrecja stosowana jest głównie w leczeniu problemów żołądkowych, refluksu oraz stanów zapalnych. W kosmetyce ekstrakt z lukrecji jest popularnym składnikiem kremów przeciw przebarwieniom skóry, a także preparatów do pielęgnacji skóry wrażliwej i naczynkowej. W przemyśle spożywczym lukrecja jest częstym dodatkiem do cukierków, napojów, likierów i herbat.
Lukrecja w kuchni i przemyśle spożywczym
Lukrecja, dzięki swojemu słodkiemu smakowi, jest wykorzystywana w produkcji słodyczy, takich jak cukierki lukrecjowe, czy nawet piwa rzemieślnicze. Ciekawostką jest fakt, że w różnych krajach smak lukrecji różni się - przykładowo w Skandynawii i Holandii dominują wersje słone, podczas gdy w Polsce lukrecja jest bardziej słodka.
Jak stosować i dawkować lukrecję?
Lukrecję można stosować w różnych formach. Popularnymi opcjami są cukierki i żelki lukrecjowe, które stanowią przyjemną formę suplementacji, a także herbatki i napary. Inne dostępne formy to tabletki i kapsułki z ekstraktem z lukrecji, które są wygodne w stosowaniu oraz proszek, który można dodawać do napojów. Lukrecję można także znaleźć w postaci syropu, który często wykorzystywany jest w leczeniu kaszlu i problemów z gardłem. Dla osób preferujących aplikację zewnętrzną, dostępny jest żel miejscowy, który stosuje się bezpośrednio na skórę. Dodatkowo, istnieje forma DGL (Deglycyrrhizinated Licorice), która nie zawiera glicyryzyny, co sprawia, że jest bezpieczna do długotrwałego stosowania, zwłaszcza w przypadku problemów z układem pokarmowym.
Zalecane dawkowanie korzenia lukrecji to od 4 do 7 g na dobę. Dzienna dawka glicyryzyny to maksymalnie 200-600 mg dziennie. Czas stosowania preparatów na bazie lukrecji nie powinien przekraczać 4-6 tygodni (ryzyko przy długotrwałym stosowaniu). Suplementy z DGL można przyjmować bez ograniczenia czasowego.
Skutki uboczne i przeciwwskazania do stosowania korzenia lukrecji
Mimo swoich licznych właściwości zdrowotnych, lukrecja może wywołać skutki uboczne, szczególnie przy nadmiernym lub długotrwałym spożyciu. Najczęstsze z nich to:
- zawroty głowy,
- nadciśnienie tętnicze,
- hipokaliemia (obniżenie poziomu potasu we krwi),
- obrzęki płuc,
- zaburzenia rytmu serca,
- niewydolność nerek.
Dlatego ważne jest, aby przyjmować lukrecję z umiarem, nie przekraczając zalecanych dawek i nie stosując jej długoterminowo.
Kto powinien unikać stosowania lukrecji?
Lukrecja nie jest odpowiednia dla osób z nadciśnieniem tętniczym, chorobami nerek i wątroby oraz z hipokaliemią. Z jej spożywania powinny też zrezygnować kobiety w ciąży i karmienia piersią. Lukrecja może wchodzić w interakcje z lekami moczopędnymi (nasilając utratę potasu z ustroju), glikozydami nasercowymi, paracetamolem (składniki rośliny nasilają jego działanie) oraz lekami na cukrzycę, dlatego ważne jest, by skonsultować jej stosowanie z lekarzem.
Ciekawostki o lukrecji
Lukrecja była znana już w starożytności i była stosowana w Egipcie, Chinach i Grecji. Jej korzeń może być wykorzystywany nie tylko do leczenia problemów z układem oddechowym, ale także do aromatyzowania napojów alkoholowych, takich jak wódka i piwo. W niektórych krajach lukrecja w formie cukierków jest znanym i lubianym przysmakiem - chętnie sięgają po nią m.in. mieszkańcy Belgii, Holandii i Skandynawii.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o lukrecję
Jak smakuje lukrecja?
Lukrecja ma intensywny, słodki smak z charakterystyczną nutą anyżową i lekką goryczką. Jej słodycz pochodzi z glicyryzyny, związku nawet 50 razy słodszego od cukru.
Czy lukrecja jest zdrowa?
Tak, jeśli jest spożywana w umiarkowanych ilościach. Działa przeciwzapalnie, łagodzi kaszel, wspiera żołądek i wątrobę. Problemy pojawiają się dopiero przy regularnym nadmiernym spożyciu.
Ile lukrecji można jeść dziennie?
Bezpieczna dzienna dawka glicyryzyny to około 100 mg, co odpowiada mniej więcej 50-70 g słodyczy lukrecjowych lub 1-2 g ekstraktu z korzenia. Nie należy przekraczać tej ilości regularnie.
Czy lukrecja jest bezpieczna w ciąży?
Nie jest zalecana. Badania wskazują, że glicyryzyna może przenikać przez łożysko i negatywnie wpływać na rozwój płodu oraz podnosić ciśnienie krwi u matki. W ciąży najlepiej jej unikać.
Bibliografia