Chrom – kontrowersyjny pierwiastek śladowy. Co wiadomo o roli chromu w organizmie?

Chrom – kontrowersyjny pierwiastek śladowy. Co wiadomo o roli chromu w organizmie?

Na temat roli chromu w organizmie człowieka toczą się liczne dyskusje. Naukowcy nie są zgodni, czy jest on pierwiastkiem niezbędnym, choć ustalono, że bierze udział w kilku ważnych procesach życiowych, a także może pomagać w leczeniu cukrzycy. Chrom znany jest przede wszystkim jako suplement na redukcję masy ciała. Ale czy rzeczywiście chrom wspomaga odchudzanie?

Chrom w przyrodzie i w organizmie człowieka

Chrom jest pierwiastkiem chemicznym o symbolu Cr. Wyróżnia się tym, że tworzy liczne, barwne związki. Chrom w naturze występuje najczęściej w dwóch odmianach – na trzecim stopniu utlenienia (+3) oraz na szóstym stopniu utlenienia (+6). Chrom (+3) jest pierwiastkiem śladowym wchodzącym w skład organizmu człowieka i produktów spożywczych, natomiast chrom (+6) jest toksyną powstającą jako produkt uboczny m.in. wytwarzania stali nierdzewnej.

Chrom w organizmie człowieka magazynowany jest głównie w nerkach, śledzionie, jądrach, tkankach miękkich, kościach i krwi, w której wiąże się z białkami, głównie transferyną.

Wśród naukowców i lekarzy toczy się dyskusja, czy chrom należy do pierwiastków niezbędnych. Część dowodów wskazuje, że wyeliminowanie chromu z diety nie powoduje żadnych zmian w funkcjonowaniu organizmu. Pojawiają się przesłanki wskazujące na rolę tego pierwiastka śladowego jako niezbędnego, ale według stanowiska europejskiego chrom ma działanie raczej farmakologiczne, wpływające na przebieg procesów metabolicznych, aniżeli uniemożliwiające, czy zaburzające je w stanach niedoboru. Pewnym jest natomiast, że nie ma żadnej powszechnie stosowanej na świecie metody analitycznej, która pozwalałaby ustalić poziom chromu w organizmie i normy jego zawartości. W badaniach analitycznych sprawdza się poziom chromu w moczu, we włosach lub w osoczu krwi, ale żadna z tych metod nie została zwalidowana, czyli powszechnie uznana za prawidłową, trafną i skuteczną.

Chrom w tabletkach

Chrom w tabletkach dostępny jest jako składnik multiwitamin oraz jako suplement dostarczający wyłącznie chromu. Dawki chromu w tabletkach multiwitaminowych są dużo niższe niż w produktach jednoskładnikowych. Suplementy z chromem zawierają jego różne postaci. Najczęściej jest to pikolinian chromu, ale też nikotynian chromu, polinikotynian chromu, chlorek chromu i histydynian chromu. Wszystkie formy, oprócz chlorku, to formy organiczne chromu. Zasadniczo postaci organiczne składników mineralnych uznawane są za łatwiej przyswajalne dla organizmu człowieka. Wchłanianie chromu z pikolinianu ocenia się na 1,2%, a z chlorku – na 0,4%. Biodostępność chromu z suplementów jest bardzo podobna do biodostępności z żywności.

Polecane produkty z chromem

Czy suplementacja chromu jest bezpieczna?

Chrom w nadmiarze może być toksyczny. Jest to pierwiastek przejściowy, który łatwo zmienia stopnie utlenienia, a jego bezpieczeństwo dla zdrowia lub toksyczność zależą właśnie od stopnia utlenienia. Chrom (+6) jest rakotwórczy, ale to nie on występuje w tabletkach. Chrom (+3) z produktów spożywczych i suplementów jest zasadniczo bezpieczny dla zdrowia, ale przyjmowany w nadmiarze może wchodzić w reakcje, które przekształcają go w chrom (+2) i wydzielają nadtlenek wodoru lub rodnik wodorotlenowy. Są one silnymi antyoksydantami odpowiedzialnymi długofalowo za uszkodzenia białek i innych struktur komórkowych oraz wywoływanie stanów zapalnych.

Racjonalna suplementacja chromu w stwierdzonych niedoborach tego pierwiastka lub w przypadku diety ubogiej w chrom nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. Jednak nadkonsumpcja tabletek z chromem i samodzielne ustalanie dawkowania może być niebezpieczne.

Chrom w żywności

Chrom w diecie można pozyskiwać z produktów spożywczych w ilościach, które u większości osób pokrywają zapotrzebowanie organizmu. Najlepszymi źródłami chromu są drożdże, grzyby, orzechy, szparagi, pełnoziarniste produkty zbożowe, otręby, kasze, zarodki zbożowe, ale też olej kukurydziany, goździki, sery, suszone śliwki, owoce morza, nerki, mięso, melasa i piwo.

Zawartość chromu w wybranych produktach spożywczych

Produkt spożywczy Porcja produktu spożywczego Zawartość chromu [μg]
Sok winogronowy 1 szklanka 7,5
Szynka wieprzowa 100 g 3,6
Drożdże 1 łyżka 3,3
Sok pomarańczowy 1 szklanka 2,2
Wołowina 100 g 2,0
Sałata 1 główka 1,8
Pierś indyka 100 g 1,7
Jabłko ze skórką 1 średnie 1,4
Zielona fasolka Pół szklanki 1,1
Chleb pełnoziarnisty 1 kromka 1
Keczup 1 łyżka 1
Masło orzechowe 1 łyżka 0,6
Marchew surowa 1 średnia 0,3

Zapotrzebowanie organizmu na chrom

Polskie normy żywienia nie ustaliły i nie podają zapotrzebowania organizmu na chrom. Zgodnie z danymi amerykańskimi ilość chromu niezbędna do spożycia rośnie z wiekiem. Dla kobiet w wieku 19-50 lat wystarczające dzienne spożycie (ADI) chromu wynosi 25 μg, a dla mężczyzn – 35 μg. Za dzienną bezpieczną dawkę chromu uznaje się 50-200 μg. Ze względu na bardzo niskie zapotrzebowanie organizmu niedobory chromu praktycznie nie występują. Według badań populacji Polski spożycie chromu wśród kobiet wynosi średnio 81 μg dziennie, a wśród mężczyzn – 111 μg. Zapotrzebowanie na chrom może wzrastać w warunkach stresu fizjologicznego i patologicznego, m.in. w wyniku przemęczenia, chorób, ciąży, niedoboru żywności, urazów, stresu emocjonalnego, intensywnego wysiłku fizycznego. Dochodzi wtedy do zwiększonego wydalania chromu z moczem.

Właściwości chromu

Właściwości chromu i jego rola w organizmie z jednej strony są znane, a z drugiej wciąż stanowią temat dyskusji naukowców. Nadal nie do końca jest jasne, na ile chrom jest człowiekowi potrzebny, choć niektóre jego właściwości wydają się być bezsprzecznie potwierdzone. Co wiadomo o roli chromu w organizmie człowieka?

  • Wchodzi w skład niektórych enzymów.
  • Odpowiada za stabilizację struktury RNA.
  • Bierze udział w metabolizmie białek i tłuszczów.
  • Uczestniczy w procesie krzepnięcia krwi.
  • Jest składnikiem Czynnika Tolerancji Glukozy (GTF – glucose tolerance factor).
  • Bierze udział w regulacji gospodarki glukozowo-insulinowej.

Chrom – skutki niedoboru i nadmiaru

Niedobór chromu w organizmie jest trudny do analizy, a zatem do zdiagnozowania. Nie ma zwalidowanych metod laboratoryjnych, które pozwalają jednoznacznie ocenić poziom chromu w organizmie i stworzyć normy stanowiące punkt odniesienia w diagnostyce. Najczęściej stosuje się badanie poziomu chromu we krwi, ale środowisko naukowe nie jest zgodne co do wartości analitycznej tej metody.

Skutki niedoboru chromu są niespecyficzne i mogą sugerować inne problemy zdrowotne. Objawami niedoboru chromu są:

  • nerwowość,
  • osłabienie,
  • zmęczenie,
  • stany lękowe,
  • depresja,
  • zaburzenia wydzielania insuliny,
  • nietolerancja glukozy u diabetyków,
  • zwiększone odkładanie blaszki miażdżycowej,
  • mrowienie i drętwienie palców dłoni i stóp,
  • zaburzenia koordynacji,
  • podwyższony poziom glukozy we krwi,
  • podwyższony poziom cholesterolu we krwi.

Nadmiar chormu jest dla człowieka alergizujący i toksyczny. Objawia się zapaleniem skóry, wystąpieniem wrzodów żołądka i dwunastnicy, zaburzeniami pracy wątroby i nerek i nieprawidłowym działaniem insuliny. Długotrwała ekspozycja na nadmiar chromu może prowadzić do powstania nowotworów.

Właściwości chromu - chrom bierze udzial w procesach przemiany materii. Skutkiem nadmiaru chromu może być zaburzenie pracy trzustki, zaś objawy niedoboru chromu to m.in niepokój, zmęczenie, czy osłabienie mięśni.

Chrom w cukrzycy

W kontekście wpływu chromu na zdrowie szczególnie dyskutowana jest jego rola w cukrzycy. Trzeba podkreślić, że znaczenie chromu w gospodarce węglowodanowej jest duże, jednak wydaje się, że przyjmowanie suplementów chromu w cukrzycy jest skuteczne tylko wtedy, gdy w organizmie występują niedobory tego pierwiastka. Inne doniesienia literaturowe mówią o wykorzystaniu chromu u chorych na cukrzycę w wyższych dawkach, farmakologicznych, a nie dietetycznych.

Wykazano, że działanie chromu polega między innymi na ułatwianiu wiązania insuliny do receptorów insulinowych na powierzchni komórek, zwiększeniu ich liczby oraz ułatwianiu aktywacji. U części chorych na cukrzycę typu 2 przyjmowanie chromu powoduje obniżenie glikemii na czczo, obniżenie poziomu insuliny we krwi oraz poprawę tolerancji glukozy, czyli zdolność do jej metabolizmu energetycznego i efektywnego przywracania bazowego poziomu we krwi. Chrom tworzy tzw. GTF (Czynnik Tolerancji Glukozy; jest połączeniem trójwartościowego kwasu chromowo-nikotynowego z kwasem glutaminowym, glicyną i cysteiną), który poprawia tolerancję glukozy przez tkanki min. dzięki ich uwrażliwianiu na insulinę.

W obecności chromu następuje usprawnienie metabolizmu glukozy na drodze zależnej od insuliny. Prawdopodobnie chrom reaguje na zmiany stężenia insuliny, wzmacniając jej „czułość” na glukozę, a GTF reguluje wychwyt glukozy przez komórki i dzięki temu kontrolowane jest stężenie glukozy we krwi.

Lubisz ciasteczka?

Stosujemy je w sklepie do realizacji usług zgodnie z polityką prywatności. Mamy także produkty o smaku ciasteczek, może się skusisz?

Sprawdź produkty o smaku ciasteczek
Ciastko z kremem spróbuj!
Akceptuję
pixel