Luteina – przeciwutleniacz, który chroni twoje oczy przed szkodliwym działaniem ekranu smartfona

Luteina – przeciwutleniacz, który chroni twoje oczy przed szkodliwym działaniem ekranu smartfona

Luteina jest karotenoidem znanym jako „witamina dla oczu”. Choć luteina w rzeczywistości nie jest witaminą, bez niej nie ma mowy o prawidłowym widzeniu i zdrowiu oczu. Jak luteina działa na wzrok? Jakie inne działania prozdrowotne może wykazywać? Czy luteina występuje w żywności? I czym różni się suplement luteiny na oczy od luteiny stosowanej w celu wywoływania miesiączki?

Co to jest luteina?

Luteina należy do grupy karotenoidów, tak samo jak beta-karoten i inne prekursory witaminy A. Karotenoidy w żywności odpowiadają za jej kolor – czerwony, pomarańczowy i żółty. Wiele osób nazywa luteinę witaminą dla oczu. Sama luteina nie jest witaminą, ale ma ogromne znaczenie dla zdrowia człowieka. Luteina jest w dużych ilościach skoncentrowana w oku. Działanie luteiny opiera się na silnych właściwościach przeciwutleniających, zmiatających wolne rodniki, redukujących wytwarzanie reaktywnych form tlenu i zmniejszających stres oksydacyjny. Luteina ma również działanie przeciwzapalne. Hamuje kaskadę cytokin prozapalnych i transkrypcję prozapalnego czynnika martwicy nowotworu NF-κB. Ponadto luteina ma zdolność filtrowania niebieskiego światła, przez co zapobiega fototoksyczności światła. Współcześnie narząd wzroku cały czas jest narażony na działanie niebieskiego promieniowania – z ekranów smartfonów, komputerów czy telewizorów. Luteina może odgrywać bardzo ważną rolę w niwelowaniu uszkodzeń wzroku wywołanych nadmierną ekspozycją na niebieskie światło.

Luteina jako antyoksydant może mieć znaczenie nie tylko dla oczu, ale też w zapobieganiu chorobom serca i nowotworom, które są schorzeniami o podłożu zapalnym.

Polecane produkty z luteiną

Luteina na oczy

Luteina ma duży wpływ na zdrowy wzrok i widzenie. Należy też tutaj wspomnieć o zeaksantynie – innym karotenoidzie o budowie prawie identycznej z luteiną, które wspólnie odpowiadają za prawidłowe działanie oczu. Luteina i zeaksantyna to jedyne karotenoidy z żywności obecne w siatkówce oka. Koncentrują się głównie w obszarze plamki żółtej, która znajduje się z tyłu oka i jest niezbędna dla widzenia centralnego. Jej nazwa jest związana z pigmentacją pochodzącą od luteiny i zeaksantyny. Luteina wykazuje wiele działań fizjologicznych na oczy - bez niej nie ma zdrowego widzenia.

Luteina może wpływać na oczy i wzrok w następujący sposób:

  • redukując stany zapalne,
  • chroniąc przed szkodliwym działaniem wolnych rodników i stresem oksydacyjnym,
  • poprawiając ostrość widzenia,
  • poprawiając wrażliwość na kontrast, usprawnia widzenie kontrastowe,
  • chroniąc tkankę oka przed uszkodzeniem przez promienie słoneczne,
  • zmniejszając liczbę uszkodzeń komórek oka i śmierci komórek oka związanych z chorobami oczu,
  • chroniąc oczy przed szkodliwym niebieskim światłem (ma to duże znaczenie szczególnie współcześnie, kiedy w zasadzie cały czas oczy narażone są na działanie niebieskiego światła wyświetlaczy telefonów i komputerów),
  • konwertując sygnały świetlne na sygnały elektryczne w siatkówce i pomaga w przekazywaniu tych sygnałów do kory wzrokowej w mózgu,
  • chroniąc przed krótkowzrocznością,
  • chroniąc wcześniaki przed skutkami retinopatii wcześniaków.

Wpływ stosowania luteiny w chorobach narządu wzroku

Poza działaniem luteiny w zdrowym funkcjonowaniu narządu wzroku, może ona również wykazywać działanie naprawcze na oczy. Z badań naukowych wynika, że luteina może spowalniać postęp zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem. Choroba ta w krajach rozwiniętych jest główną przyczyną utraty wzroku, a luteina może chronić przed postępem późnego stadium zwyrodnienia plamki żółtej do ślepoty.

Częstym problemem podeszłego wieku jest zaćma czyli powstawanie mętnych plam na soczewce oka. Z badań wynika, że osoby, których dieta jest uboga w luteinę, są bardziej narażone na rozwój zaćmy. Nie jest jednak jasne, czy przyjmowanie luteiny w przypadku już występującej zaćmy ma pomocne działanie.

W przypadku choroby suchego oka (zespołu suchego oka) oczy nie wytwarzają odpowiedniej ilości nawilżającego filmu do pokrycia całej powierzchni gałki ocznej. Może to powodować zaczerwienienie, swędzenie, pieczenie, chwilowe rozmycie widzianego obrazu i uczucie piasku w oczach. Luteina może pomóc w zmniejszeniu tych objawów.

Dzięki swoim silnym działaniom antyoksydacyjnym luteina może chronić przed pogorszeniem wzroku w wyniku retinopatii cukrzycowej. Na retinopatię cukrzycową zapada aż 1/3 osób chorujących na cukrzycę.

Luteina koncentruje się w plamce żółtej oka. Plamka żółta znajduje się w tylnej części siatkówki i odpowiada np. za ostrość widzenia. Stosowanie luteiny może mieć pozytywny wpływ na profilaktykę oczu.

Inne działania luteiny

Luteina jest najbardziej znana i najlepiej przebadana w aspekcie wpływu na wzrok i zdrowie oczu. Nie jest to jednak jej jedyna funkcja.

Luteina na serce

Badania wykazały, że wyższe spożycie luteiny z dietą i jej większe stężenie we krwi jest powiązane z obniżonym ryzykiem wystąpienia zawału serca i udaru. Efekt taki jest uzasadniony właściwościami antyoksydacyjnymi luteiny.

Luteina dla rozwoju niemowląt

Dwa główne karotenoidy występujące w mleku ludzkim to luteina i zeaksantyna. Cząsteczki te są kluczowe dla rozwoju wzroku i zdolności poznawczych niemowląt. Przy karmieniu ludzkim mlekiem, a nie mlekiem modyfikowanym, stężenie luteiny i zeaksantyny we krwi jest wyższe. W jednym z badań wykazano, że stężenie luteiny i zeaksantyny łącznie wzrosło z 48 µg/l po urodzeniu do 96 µg/l po miesiącu u niemowląt karmionych piersią. Z drugiej strony zmniejszyło się z 49 µg/l do 33 µg/l u niemowląt karmionych mlekiem modyfikowanym niewzbogacanym w luteinę. Luteina i zeaksantyna to dominujące karotenoidy występujące w mózgu niemowląt, stanowiące około 66–77% całkowitego stężenia karotenoidów w mózgu. Jeśli niemowlę nie jest karmione piersią, warto zadbać o dostarczanie luteiny w odpowiedniej dawce z suplementów diety.

Luteina dopochwowa na wywołanie miesiączki

Luteina stosowana do wywoływania miesiączki to inny preparat niż luteina w postaci suplementów diety. Luteina przepisywana kobietom na wywołanie menstruacji jest lekiem i może być wydawana wyłącznie z przepisu lekarza. Luteina ta jest dostępna w postaci tabletek lub globulek dopochwowych.

Luteina sprzedawana jako lek jest syntetycznym odpowiednikiem hormonu zwanego progesteronem. Progesteron jest hormonem ciałka żółtego, który pełni ważne funkcje w kobiecym ciele. Odpowiada za owulację, implantację zarodka i utrzymanie ciąży do czasu rozwinięcia się łożyska. Przy niedoborach progesteronu dochodzi do nadmiernego rozrostu endometrium, zaburzeń cyklu miesiączkowego, braku miesiączki, nieregularnych krwawień, zespołu napięcia przedmiesiączkowego i bolesnych miesiączek. Dlatego lekarze przepisują luteinę w celu wywołania miesiączki. Uważa się, że luteina dopochwowa jest bezpieczniejsza niż podjęzykowa, szczególnie dla osób z chorobami wątroby i nerek. Dzieje się tak dlatego, że luteina podana dopochwowo jest transportowana bezpośrednio do błony śluzowej macicy – przechodzi bezpośrednio do naczyń krwionośnych z pominięciem metabolizmu wątrobowego.

Luteina dopochwowa lub podjęzykowa podawana na wywoływanie miesiączki zasadniczo nie wywołuje skutków ubocznych. W niektórych, bardzo rzadkich przypadkach, mogą jednak wystąpić takie skutki uboczne jak: senność, zaburzenia koncentracji, ataki niepokoju, bóle i zawroty głowy, zaostrzenia depresji, zaburzenia żołądkowo-jelitowe – nudności, suchość w jamie ustnej), żółtaczka cholestatyczna, krwawienie dziąseł, zaburzenia krzepnięcia krwi, nieprawidłowe krwawienie z pochwy, reakcje skórne – trądzik i zaczerwienienia, wahania masy ciała.

Luteiny na wywołanie miesiączki nie powinny przyjmować kobiety karmiące piersią i z historią poronień.

Przypominamy jeszcze raz – luteina na wywołanie miesiączki to nie ten sam preparat, co suplement luteiny do stosowania przy chorobach oczu.

Niedobory luteiny można niwelować suplementacją - np. jako tabletki doustne, tabletki podjęzykowe, czy jej inne warianty.

Jak przyjmować luteinę? Skutki uboczne suplementu luteiny

Luteina jest uznawana za całkowicie nieszkodliwą. Według Agencji Żywności i Leków (FDA) ma status GRAS (generally regarded as safe – powszechnie uznawane za bezpieczne). Zgodnie z badaniami naukowymi uznaje się, że dawki do 20 mg luteiny dziennie są bezpieczne i nie wywołują skutków ubocznych. Żadne z przeprowadzonych badań nie wykazało toksyczności, mutagenności ani teratogenności luteiny.

Nie ma oficjalnych zaleceń co do dawkowania luteiny, ale z dostępnych danych wynika, że luteina na oczy może być najbardziej skuteczna w dziennej dawce 10 mg w połączeniu z 2 mg zeaksantyny. Luteina przyjmowana w taki sposób nie powoduje żadnych skutków ubocznych.

Luteina w jedzeniu

W trosce o zdrowe oczy warto na co dzień pamiętać o spożywaniu produktów bogatych w luteinę. Nie ma konieczności suplementacji luteiny, jeśli nie występują żadne problemy ze wzrokiem, jednak niedobór luteiny w diecie może zwiększać ryzyko niektórych chorób oczu. Pamiętając o tym, że luteina jest żółto-pomarańczowym pigmentem, mogłoby się wydawać, że jej największe ilości znajdują się w żółtych i pomarańczowych warzywach i owocach. Skojarzenie nie jest błędne, bo rzeczywiście są one źródłem luteiny, ale duże ilości tego karotenoidu są obecne również w zielonych warzywach liściastych. Luteinę w posiłkach dostarczamy sobie z przetworów zbożowych, warzyw, owoców i żółtka jaj, które jest jedynym istotnym zwierzęcym źródłem tego karotenoidu. Luteina wchłania się najlepiej w obecności tłuszczu. Dlatego warzywa bogate w luteinę najlepiej spożywać z dodatkiem oliwy z oliwek lub innego tłuszczu spożywczego jako sałatki, lub w daniach na ciepło. Rozpuszczalność luteiny w tłuszczu sprawia również, że luteina z żółtka jaja wyróżnia się bardzo wysoką biodostępnością. Występuje bowiem naturalnie w towarzystwie tłuszczów. Zawartość luteiny jest największa w produktach świeżych. Spada zarówno podczas gotowania, jak i mrożenia żywności. Straty luteiny w żywności przetwarzanej wynoszą około 15-30% w porównaniu ze świeżymi produktami.

Spożycie luteiny z dietą w największym stopniu zależy od ilości warzyw w codziennych posiłkach. W zachodniej diecie przeciętne spożycie luteiny waha się w przedziale od 0,67 mg/dzień do 1,7 mg/dzień. Osoby stosujące zasady diety śródziemnomorskiej dostarczają sobie dziennie około 3 mg luteiny.

Źródła luteiny w żywności

  • jarmuż,
  • szpinak,
  • brokuł,
  • sałata,
  • natka pietruszki,
  • bazylia,
  • rzeżucha,
  • cykoria,
  • groszek zielony,
  • cukinia,
  • rukola,
  • kiwi,
  • winogrona,
  • żółtko jaja,
  • czerwona papryka,
  • żółta papryka,
  • kukurydza,
  • pszenica durum,
  • pistacje.
Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Akceptuję
pixel