Maltodekstryna – czym jest i jaki jest jej wpływ na zdrowie?
Maltodekstryna to substancja, która dość często pojawia się na etykietach różnych produktów żywnościowych. W przemyśle spożywczym cieszy się dużą popularnością, gdyż działa jako zagęstnik, poprawia konsystencję i sprawia, że żywność dłużej zachowuje świeżość. W ostatnich latach wpływ maltodekstryny na zdrowie był przedmiotem licznych analiz naukowych, szczególnie w kontekście metabolizmu glukozy i mikrobiomu jelit.
Czy maltodekstryna jest zdrowa? Jakie są najważniejsze właściwości tego składnika? Czy maltodekstryna podnosi cukier? Czym różni się maltodekstryna od cukru? Czy maltodekstryna tuczy? Czy maltodekstryna zawiera gluten?
Spis treści
- Czym jest maltodekstryna?
- Jak powstaje maltodekstryna?
- Właściwości maltodekstryny
- Zastosowanie maltodekstryny w przemyśle spożywczym
- W jakich produktach spożywczych znajduje się maltodekstryna?
- Czy maltodekstryna jest bezpieczna przy cukrzycy?
- Czy maltodekstryna jest szkodliwa?
- Jak maltodekstryna wpływa na organizm?
Czym jest maltodekstryna?
Maltodekstryna to substancja zaliczana do węglowodanów złożonych - chemicznie jest polisacharydem powstającym w wyniku hydrolizy skrobi. Najczęściej wykorzystuje się skrobię kukurydzianą, ale także ziemniaczaną czy ryżową. Maltodekstryna ma postać białego proszku i łatwo rozpuszcza się w wodzie, dlatego jest chętnie wykorzystywana jako dodatek do żywności.
Choć formalnie to węglowodan złożony, przyswajalność maltodekstryny jest bardzo wysoka. Szybko rozkłada się do glukozy, wywołując silną odpowiedź glikemiczną. Jej indeks glikemiczny (IG) wynosi nawet 105, czyli więcej niż sacharoza czy dekstroza. Wartość energetyczna to około 4 kcal na gram, a więc podobnie jak inne węglowodany.
W kontekście regulacyjnym maltodekstryna należy do grupy dodatków do żywności oznaczanych jako E1400-E1450 (modyfikowane skrobie). W produktach spożywczych jest łatwo trawiona i przyswajalna przez organizm człowieka niemal w całości, dlatego nie działa jak błonnik pokarmowy. Co więcej, nie ulega fermentacji i dobrze łączy się z cząsteczkami tłuszczu. W badaniach klinicznych wykazano, że może oddziaływać na tolerancję glukozy i mikrobiotę jelitową, zwłaszcza gdy jest często i regularnie dostarczana do organizmu.
Jak powstaje maltodekstryna?
Maltodekstryna powstaje w procesie częściowej hydrolizy skrobi. Proces produkcji tej substancji obejmuje hydrolizę enzymatyczną, podczas której enzymy rozbijają długie łańcuchy glukozowe na krótsze dekstryny. Kluczowym parametrem jest równoważnik glukozowy DE (Dextrose Equivalent), który określa stopień rozkładu i wpływa na słodkość oraz właściwości technologiczne.
Im wyższe DE, tym krótsze łańcuchy glukozowe i większa przyswajalność. Po rozpuszczeniu w wodzie maltodekstryna wykazuje właściwości zwiększające lepkość produktu. Na skalę przemysłową składnik ten produkuje się najczęściej z kukurydzy, ziemniaków, tapioki i owsa. Dzięki temu maltodekstryna jest wykorzystywana jako źródło łatwo przyswajalnych węglowodanów.
Właściwości maltodekstryny
Maltodekstryna to uniwersalna substancja o różnorodnych właściwościach, co sprawiło, że znajduje szerokie zastosowanie w przemyśle spożywczym. W wytwórstwie żywności może być wykorzystywana na wiele sposobów, a dzięki swojej budowie, wykazuje liczne właściwości użytkowe. Stosuje się ją jako środek, który wykazuje właściwości:
- emulgujące,
- stabilizujące,
- spulchniające,
- sklejające,
- zagęszczające,
- przedłużające świeżość,
- regulujące naturalną słodycz.
Ze względu na swoje właściwości technologiczne maltodekstryna jest często dodawana do produktów typu light, gdzie obniża zawartość tłuszczu i poprawia teksturę. Ponadto może wydłużać trwałość i przydatność do spożycia.
Zastosowanie maltodekstryny w przemyśle spożywczym
Zastosowanie maltodekstryny jest bardzo szerokie. W przemyśle spożywczym pełni funkcję stabilizatora, zagęstnika i nośnika aromatów. Maltodekstryna jest stosowana w produkcji żywności przetworzonej, a także w suplementach diety i odżywkach węglowodanowych dla sportowców.
Maltodekstryna znajduje zastosowanie m.in. jako składnik:
- napojów izotonicznych,
- żeli energetycznych,
- gainerów i odżywek potreningowych,
- zup instant, sosów i deserów w proszku,
- produktów bezcukrowych jako nośnik słodzików.
W sporcie maltodekstryna może stanowić szybkie źródło energii i wsparcie regeneracji glikogenu. Badania z zakresu fizjologii wysiłku potwierdzają, że dostarczenie organizmowi węglowodanów o wysokim IG po treningu przyspiesza odbudowę zapasów glikogenu mięśniowego.
Sprawdź też artykuł: Węglowodany proste i złożone - czym są i jak wpływają na nasz organizm?
Polecane suplementy
W jakich produktach spożywczych znajduje się maltodekstryna?
Maltodekstryna stanowi łatwo dostępne źródło energii i jest dobrze przyswajalna przez organizm człowieka. Z tego względu często stosuje się ją do wytwarzania żywności dla osób o zwiększonych potrzebach energetycznych, sportowców, pracowników fizycznych czy osób niedożywionych.
Ponadto maltodekstryna używana jest również w żywności dla niemowląt - spotkać ją można m.in. w mleku modyfikowanym. Obecność maltodekstryny w produktach przeznaczonych dla niemowląt wynika z faktu, iż związek jest dobrze przyswajalny i łatwostrawny, co ma istotne znaczenie wśród małych dzieci, gdyż ich układ pokarmowy nie jest dostatecznie rozwinięty. Z tego względu maltodekstryna stanowi lepszy wybór w diecie niemowląt niż glukoza, która może przyczyniać się do występowania dolegliwości jelitowych.
Maltodekstryna jest obecna m.in. w takich produktach, jak:
- pieczywo przemysłowe,
- słodycze i batony „fit",
- jogurty smakowe,
- desery lodowe,
- mleko modyfikowane dla niemowląt,
- produkty niskotłuszczowe i typu light,
- suplementy diety i leki (jako wypełniacz).
Maltodekstryna w żywności jest powszechnie stosowana, ponieważ poprawia konsystencję i obniża koszty produkcji żywności. Najczęściej używana jest do wytwarzania żywności o wysokim stopniu przetworzenia, ale często można ją znaleźć także w produktach niskiej jakości, m.in. w gotowych zupach i sosach, chipsach, kostkach rosołowych, słodyczach, gotowych daniach czy lodach.
Czy maltodekstryna jest bezpieczna przy cukrzycy?
Osoby z cukrzycą lub insulinoopornością powinny zachować ostrożność. Maltodekstryna ma bardzo wysoki indeks glikemiczny (wynosi 105) i powoduje szybki wzrost poziomu glukozy we krwi oraz silny wyrzut insuliny. Dla osób chorujących na cukrzycę i insulinooporność nagłe skoki glikemii mogą być niebezpieczne. Dlatego w tej grupie zaleca się ograniczenie produktów zawierających maltodekstrynę, zwłaszcza gdy ilość składnika dodawanego w procesie technologicznym jest duża.
Czy maltodekstryna jest szkodliwa?
Czy maltodekstryna jest szkodliwa? Substancja ta sama w sobie nie jest toksyczna i w niewielkich ilościach jest uznawana za bezpieczną. Szkodliwość maltodekstryny zależy od kontekstu diety. Jeżeli regularnie spożywasz duże ilości wysoko przetworzonych produktów, może wywoływać skutki uboczne i sprzyjać zaburzeniom metabolicznym.
Badania sugerują, że maltodekstryna może negatywnie wpływać na stan mikrobiomu jelitowego, powodując zmniejszenie ilości bakterii probiotycznych i stwarzając idealne środowisko dla rozwoju chorobotwórczych bakterii. Ponadto zbyt duże ilości maltodekstryny w diecie mogą stanowić czynnik ryzyka rozwoju nieswoistego zapalenia jelit, a także sprzyjać przewlekłemu zapaleniu jelit, prowadząc do zaburzeń metabolicznych. Jednak kluczowe znaczenie ma ogólny wzorzec żywieniowy, a nie pojedynczy składnik.
Zobacz też artykuł: Mikrobiom - czym jest i jak wpływa na nasze zdrowie?
Jak maltodekstryna wpływa na organizm?
Wpływ maltodekstryny na organizm koncentruje się na gospodarce węglowodanowej. Po spożyciu szybko podnosi poziom cukru we krwi, wywołując silną odpowiedź glikemiczną. Dla sportowca to zaleta - szybkie źródło energii wspiera regenerację glikogenu i poprawia wydolność przy długotrwałym wysiłku.
Dla osoby mało aktywnej częste spożycie produktów zawierających ten składnik może oddziaływać na wzrost masy ciała, szczególnie gdy bilans energetyczny jest dodatni. Maltodekstryna jest szybko wchłanialna przez organizm, dlatego nie daje uczucia sytości jak błonnik. Wpływ maltodekstryny na zdrowie zależy więc od ilości spożycia i stylu życia.
Podsumowując: maltodekstryna to związek szeroko wykorzystywany przy produkcji produktów spożywczych i suplementów. Może być korzystna w sporcie i w określonych sytuacjach klinicznych, ale w nadmiarze, szczególnie u osób z zaburzoną tolerancją glukozy, może wpływać niekorzystnie na metabolizm. Dlatego kluczowe jest to, jak oraz w jakim celu ją wykorzystujesz.
Bibliografia